Pensjonat pamięci

pensjonatpamieci

Douwe Draaisma napisał krótką, ale piękną książkę o fenomenie pamięci wieku dojrzałego. Fabryka nostalgii opisywała bardzo typowe zjawisko – po przekroczeniu sześćdziesiątki każdy człowiek zaczyna przypominać sobie okres od 15 do 24 roku życia. I nie są to zwykłe wspomnienia – to namacalne, nie chcące usunąć się w cień obrazy, które koniecznie musimy wypowiedzieć. Mając już znacznie więcej niż pół wieku na karku nie będziemy pamiętać co robiliśmy w wieku czterdziestu lat, nie zapamiętamy też specjalnie co robiliśmy miesiąc wcześniej. To normalne. Natomiast nasze pierwsze miłości, nasze wakacje po raz pierwszy spędzone bez rodziców pamiętać będziemy w stopniu znacznie lepszym. Albo nawet nie pamiętać – one same będą objawiały się przed naszymi oczami, nieco na siłę, nawet jeśli nie chcielibyśmy do tego wracać. To ponoć przykre, jeśli nie mamy komu tych naszych obrazów opowiedzieć. Stąd starsi ludzie tak często i uparcie wracają do swojej przeszłości i potrafią całymi godzinami opowiadać o tym co robili wiele dziesiątków lat temu. Trzeba ich słuchać żeby im ulżyć. Draaisma tłumaczy możliwą przyczynę tego zjawiska: jest to mechanizm, który zapewnia młodszym opowieści starszych. W ten sposób człowiek przekazuje potomnym swoje doświadczenia, taka pierwotna forma nauki.

 

 

Weźmy do ręki Pensjonat pamięci Tony’ego Judta. Autor, angielski historyk, zaangażowany politycznie, bardzo znana postać. Zmarł dwa lata temu, po kilkuletniej chorobie. Kto spodziewa się po książce powtórki „Źle ma się kraj”, tego czeka niespodzianka. Ale po kolei.

 

 

Stwardnienie zanikowe boczne dopadło Judta w okolicach sześćdziesiątego roku życia. Nie był to jednak dla niego okres emerytury, jakiegoś spadku formy. Historyk wciąż cieszył się doskonałą pamięcią, a jego umysł pomagał mu pisać coraz bardziej błyskotliwe książki. Choroba, która jest bezlitosna i zwykle trwa krótko, Judta trochę oszczędziła i miał on jeszcze wystarczająco dużo czasu, by dyktować treść swojej ostatniej książki, zupełnie innej niż poprzednie. Pensjonat pamięci to w pewnym sensie testament duchowy wielkiej postaci, która nagle, mając przed sobą perspektywę śmierci spojrzała na historię z perspektywy nie makro, a mikro.

 

 

Tytułowy pensjonat, to miejsce, w którym Judt spędził ledwie dziesięć dni, wiele lat temu, będąc jeszcze dzieckiem. Dom położony gdzieś w szwajcarskich górach pojawił się przed Judtem właśnie w ten sposób, jaki opisywał Draaisma – nagle, bez uprzedzenia. Judt dokonał w tym momencie rzeczy niesamowitej. Zamiast ulec wspomnieniu i pogrążyć się w pustej melancholii, zagospodarował on dokładnie każdy pokój, całą przestrzeń pensjonatu (którą pamiętał w najdrobniejszych detalach). W ten sposób w nieistniejącym już w jakimś sensie miejscu stworzył ni to dom, ni to muzeum, gdzie przechadzając się po kolejnych pomieszczeniach, mógł zaglądać w kolejne okresy swojego życia. To rozszerzyło i tak wybitną już pamięć tego człowieka, a także w doskonały sposób zorganizowało wspomnienia. Judt zabiera nas na spacer po tym zasypanym śniegiem domku i odsłania kolejne karty historii swojego życia – a te miał przebogate. Rozpoczynamy od opowieści rodzinnych, od żydowskich korzeni i adaptacji rodziny na Wyspach. O potrawach, jakie przyrządzała babka Tony’ego (wspaniały rozdział!), o tacie, który szalał na punkcie Citroenów. I dalej: młodość historyka, z cynizmem epoki dzieci kwiatów w tle. Praca w kibucu – również obnażona zostaje dwulicowa natura konserwatywnego społeczeństwa, tym razem stającego na nogi Izraela. I wiele, wiele innych drobnych, ale jakże wymownych historii.

 

 

Proust i jego magdalenka? Walter Benjamin i Berlińskie dzieciństwo na przełomie wieków? Jedno i drugie, i wiele innych. Jedna z najpiękniejszych książek o pamięci i piękna książka w ogóle.

***

Patronat radiowy nad księgarnią sprawuje:

 

Zostaw komentarz

Twojego e-maila nigdy nikt nie zobaczy. Pola oznaczane gwiazdką * należy wypełnić obowiązkowo.

Znajdź nas w Google+

 

 

 

 

Zakupy w Internecie

10% Rabatu

na wszystko


Jesteśmy także na Allegro

 

 

Allegro & Sklep online